Aretha Franklin: Królowa Soulu, Natural Woman, Make Me Feel Like

12

Aretha Franklin, urodzona 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee, zmarła 16 sierpnia 2018 roku w Detroit w stanie Michigan. Na chwilę obecną (maj 2024 roku) miałaby 82 lata. Powszechnie uznawana za „Królową Soul” (Queen of Soul), była legendarną amerykańską piosenkarką, autorką tekstów, pianistką i producentką muzyczną, której kariera muzyczna trwała od 1954 do 2017 roku. Jej wpływ na muzykę soul, R&B i pop jest nieoceniony, a jej głos stał się symbolem siły i wyzwolenia. Artystka była dwukrotnie zamężna i doczekała się czwórki dzieci. Jej życie i twórczość były głęboko związane z ruchem na rzecz praw obywatelskich, a jej utwory, takie jak „Respect”, stały się hymnami walki o równouprawnienie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na maj 2024 roku miałaby 82 lata.
• Żona/Mąż: Była dwukrotnie zamężna: Ted White (1961–1969) i Glynn Turman (1978–1984).
• Dzieci: Czwórka synów: Clarence, Edward, Teddy White Jr. i Kecalf.
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna.
• Główne osiągnięcie: Uznana za „Królową Soul”, pierwsza kobieta wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame, zdobywczyni 18 nagród Grammy.

Podstawowe informacje o Aretha Franklin

Aretha Louise Franklin, jedna z najbardziej wpływowych artystek wszech czasów, urodziła się 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee. Zmarła 16 sierpnia 2018 roku w Detroit w stanie Michigan, w wieku 76 lat. Jej kariera zawodowa, trwająca nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku, obejmowała role piosenkarki, autorki tekstów, pianistki i producentki muzycznej. Powszechnie uznawana za „Królową Soul” (Queen of Soul), została dwukrotnie sklasyfikowana przez magazyn „Rolling Stone” jako największa piosenkarka wszech czasów, co podkreśla jej bezprecedensowy wpływ na historię muzyki. Jej życie i twórczość były nieodłącznie związane z walką o prawa obywatelskie.

Wczesne lata i życie rodzinne Aretha Franklin

Dzieciństwo Arethy Franklin naznaczone było wpływami muzyki gospel i silnymi więziami rodzinnymi. Urodzona w rodzinie o głębokich korzeniach religijnych, jej ojciec, Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, był prominentnym kaznodzieją baptystycznym znanym jako „człowiek o milionowym głosie”, a matka, Barbara Siggers Franklin, utalentowaną pianistką i wokalistką. Szybko jednak pojawiły się trudności – rodzice Arethy rozstali się w 1948 roku z powodu niewierności ojca. Matka artystki, Barbara, przeniosła się do Buffalo, gdzie zmarła na zawał serca 7 marca 1952 roku, na krótko przed 10. urodzinami córki. Po tym tragicznym wydarzeniu wychowaniem młodej Arethy zajmowało się kilka kobiet, w tym jej babcia Rachel oraz wybitna piosenkarka gospel Mahalia Jackson, co wywarło znaczący wpływ na jej rozwój emocjonalny i artystyczny.

Rodzice i dzieciństwo

Ojciec Arethy, C. L. Franklin, był postacią niezwykle wpływową w świecie religijnym, zarabiając tysiące dolarów za swoje kazania. Jego działalność i charyzma stanowiły ważny element wczesnego życia Arethy. Matka, Barbara Siggers Franklin, również posiadała talent muzyczny, co z pewnością wpłynęło na kształtowanie się artystycznych predyspozycji córki. Rozstanie rodziców i wczesna śmierć matki były dla młodej Arethy głębokim przeżyciem, które z pewnością wpłynęło na jej późniejszą wrażliwość artystyczną i życiową. Opieka babci Rachel oraz Mahali Jackson, ikony muzyki gospel, zapewniła jej wsparcie i dalszy rozwój w duchu tradycji muzyki religijnej.

Małżeństwa i dzieci

Życie osobiste Arethy Franklin było burzliwe, ale zawsze naznaczone silnymi więziami rodzinnymi. Artystka była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był Ted White, z którym związała się na lata 1961–1969. Drugim mężem był aktor Glynn Turman, z którym Aretha była w związku od 1978 do rozwodu w 1984 roku. Aretha Franklin była matką czwórki dzieci. Najstarszy syn, Clarence, urodził się, gdy artystka miała zaledwie 12 lat. Ojcem Clarence’a był Edward Jordan Sr., co Aretha potwierdziła później w swoim testamencie. Artystka wychowała również synów z Tedem White’em: Teddy’ego White’a Jr. i Bookera White’a, a także syna Kecalf’a z innym partnerem.

Relacje z rodzeństwem

Aretha Franklin miała dwie siostry, Ermę i Carolyn Franklin, które również były mocno związane z branżą muzyczną. Obie siostry aktywnie wspierały Arethę w jej artystycznej drodze, często towarzysząc jej w nagraniach i występach. Ich wspólna pasja do muzyki stanowiła ważny element życia rodzinnego i artystycznego Arethy.

Kariera muzyczna Aretha Franklin

Kariera muzyczna Arethy Franklin to historia nieprzerwanego rozwoju i triumfu, obejmująca ponad sześć dekad. Swoje pierwsze kroki na scenie stawiała już jako dziecko, by później stać się globalną ikoną muzyki soul. Jej droga zawodowa była pełna przełomów, od początków w kościelnych chórach po światowe sukcesy i uznanie jako „Królowej Soul”.

Początki w gospel

Przygoda ze śpiewem Aretha Franklin rozpoczęła się jako dziecko w New Bethel Baptist Church w Detroit. Tam debiutowała wykonaniem hymnu „Jesus, Be a Fence Around Me”, już wtedy ukazując swój niezwykły talent. Od 12. roku życia jej karierą zarządzał ojciec, C. L. Franklin, zabierając ją na trasy koncertowe określane jako „gospel caravan”. Pierwsze profesjonalne nagrania Arethy ukazały się dla wytwórni J.V.B. Records, która w 1956 roku wydała jej debiutancki singiel „Never Grow Old”. Już w wieku 14 lat nagrała album „Songs of Faith”, co świadczyło o wczesnym i zdecydowanym wejściu w świat profesjonalnej muzyki. Te gospelowe korzenie miały ogromny wpływ na jej późniejszy styl i brzmienie.

Przejście do muzyki pop i Atlantic Records

W wieku 18 lat, za zgodą ojca, Aretha Franklin przeniosła się do Nowego Jorku, aby rozwijać karierę w muzyce pop. Podpisała kontrakt z Columbia Records, stając się jedną z tzw. „five-percent artist”. W tym okresie odrzuciła propozycje od RCA Victor oraz raczkującej wówczas wytwórni Tamla (Motown). Przełom w jej karierze nastąpił po wygaśnięciu kontraktu z Columbią w 1966 roku. Decydujące okazało się przejście do Atlantic Records. Pod okiem producenta Jerry’ego Wexlera, Aretha nagrała swoje pierwsze wielkie hity, w tym nieśmiertelne „Respect”, a także kluczowe albumy takie jak „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul”. Okres ten ugruntował jej pozycję jako gwiazdy muzyki soul, a jej głos zaczął definiować gatunek.

Sukcesy z Arista Records

W 1979 roku Aretha Franklin opuściła Atlantic Records i podpisała kontrakt z Arista Records. Ta zmiana okazała się kluczowa dla ożywienia jej kariery w latach 80. Dzięki współpracy z nową wytwórnią artystka wydała serię przebojowych albumów, takich jak „Jump to It” i „Who’s Zoomin’ Who?”. W tym okresie nagrała także jeden ze swoich największych hitów dekady – „Freeway of Love”. Arista Records pozwoliła Franklin na dalsze eksperymenty muzyczne i utrzymanie się na szczycie list przebojów, potwierdzając jej status jako jednej z najbardziej wszechstronnych i popularnych artystek swojego pokolenia.

Sprzedaż płyt i obecność na listach przebojów

Aretha Franklin jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki. Na całym świecie sprzedała ponad 75 milionów płyt, co świadczy o ogromnym zasięgu jej twórczości. Jej single wielokrotnie pojawiały się na prestiżowych listach Billboardu, a łącznie artystka zanotowała imponującą liczbę 112 singli w tych rankingach. Ta statystyka podkreśla jej długotrwałą i niezachwianą popularność oraz wpływ na przemysł muzyczny przez wiele dekad.

Nagrody i osiągnięcia Aretha Franklin

Kariera Arethy Franklin została uhonorowana licznymi nagrodami i wyróżnieniami, które świadczą o jej ogromnym wkładzie w muzykę i kulturę. Jest jedną z najbardziej nagradzanych artystek w historii, a jej osiągnięcia wykraczają poza świat muzyki, obejmując także uznanie na poziomie państwowym i kulturowym.

Nagrody Grammy

Aretha Franklin zdobyła łącznie 18 nagród Grammy na 44 nominacje, co czyni ją jedną z rekordzistek w historii tej prestiżowej nagrody. Szczególnie imponująca jest jej seria ośmiu statuetek z rzędu w kategorii Best Female R&B Vocal Performance, którą utrzymywała nieprzerwanie w latach 1968–1975. To osiągnięcie podkreśla jej dominację i uznanie w gatunku R&B przez ponad dekadę.

Wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame

W 1987 roku Aretha Franklin zapisała się w historii jako pierwsza kobieta wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. To przełomowe wydarzenie otworzyło drogę dla wielu innych artystek, podkreślając jej znaczenie nie tylko jako wokalistki, ale także jako ikony, która zburzyła bariery w branży muzycznej. Jej obecność w tym prestiżowym gronie jest dowodem na jej fundamentalny wpływ na rozwój rock and rolla i muzyki popularnej.

Odznaczenia państwowe i wyróżnienia

Oprócz nagród muzycznych, Aretha Franklin została uhonorowana najwyższymi odznaczeniami państwowymi USA. Otrzymała Narodowy Medal Sztuki oraz Prezydencki Medal Wolności, przyznawany za wybitne zasługi dla narodu. W 2019 roku jury Nagrody Pulitzera przyznało jej pośmiertnie specjalne wyróżnienie za jej niezatarty wkład w amerykańską muzykę i kulturę trwający ponad pięć dekad. Te wyróżnienia świadczą o jej wszechstronnym wpływie na społeczeństwo amerykańskie.

Inne galerie sław

W uznaniu jej monumentalnego dorobku, Aretha Franklin została wprowadzona do wielu innych galerii sław. Wśród nich znajdują się UK Music Hall of Fame (2005), Gospel Music Hall of Fame (2012), a także pośmiertnie do National Women’s Hall of Fame (2020). Te wpisy potwierdzają jej status jako jednej z najważniejszych postaci w historii muzyki i kultury światowej.

Aretha Franklin w filmie i mediach

Talent Arethy Franklin wykraczał poza scenę muzyczną, obejmując również występy w filmie. Jej obecność w kinie, choć nie była tak rozległa jak jej kariera muzyczna, pozostawiła trwały ślad w kulturze popularnej. Jej życie i twórczość stały się inspiracją dla wielu produkcji medialnych, a jej wizerunek jako ikony popkultury był wielokrotnie wykorzystywany w hołdach i portretach artystycznych.

W 1980 roku Aretha Franklin wystąpiła w kultowej komedii muzycznej „The Blues Brothers”. W filmie wcieliła się w rolę właścicielki restauracji, a jej energetyczne wykonanie utworu „Think” stało się jednym z najbardziej pamiętnych i ikonicznych momentów produkcji. Ta rola pokazała jej charyzmę i siłę sceniczną również w kontekście aktorskim, przyciągając uwagę szerszej publiczności.

Aktywizm i osobowość Aretha Franklin

Aretha Franklin była nie tylko utalentowaną artystką, ale także zaangażowaną działaczką społeczną. Jej życie i twórczość były silnie powiązane z walką o równouprawnienie rasowe i prawa kobiet, co czyni ją symbolem siły i godności. Jej talent muzyczny był równie wyjątkowy, rozwinięty w sposób intuicyjny i naturalny.

Zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich

Aretha Franklin była głęboko zaangażowana w ruch na rzecz praw obywatelskich. Już jako 16-latka brała udział w trasie koncertowej z dr. Martinem Lutherem Kingiem Jr., wspierając jego działalność swoim głosem i obecnością. Jej zaangażowanie było tak silne, że po śmierci Kinga w 1968 roku, Aretha śpiewała na jego pogrzebie, oddając hołd liderowi ruchu. Ta bliska relacja i wsparcie dla sprawy obywatelskich praw pokazały jej głębokie przekonania i gotowość do wykorzystania swojej sławy w szczytnym celu.

Symbol siły i godności

Wykorzystując swoją sławę i potężny głos, Aretha Franklin przekształcała swoje utwory w hymny walki o równouprawnienie rasowe oraz prawa kobiet. Piosenka „Respect”, która stała się jej wizytówką, jest archetypem tego typu manifestu – wołaniem o szacunek i uznanie godności. Jej muzyka dodawała otuchy milionom ludzi, czyniąc ją symbolem siły, niezależności i godności, zwłaszcza dla kobiet i osób afroamerykańskiego pochodzenia. Jej głos stał się głosem pokolenia walczącego o lepszą przyszłość.

Naturalny talent muzyczny

Niezwykły talent muzyczny Arethy Franklin objawiał się od najmłodszych lat. W młodości uczyła się grać na pianinie ze słuchu, co świadczy o jej wyjątkowej, naturalnej zdolności do rozumienia i odtwarzania muzyki. Brak formalnego wykształcenia muzycznego w tym zakresie nie stanowił przeszkody, a wręcz przeciwnie – pozwolił jej na rozwijanie własnego, unikalnego stylu, który z czasem stał się jej znakiem rozpoznawczym. Jej intuicja muzyczna i zdolność improwizacji były kluczowe dla jej sukcesu.

Ostatnie lata i śmierć Aretha Franklin

Choć Aretha Franklin nadal aktywnie działała w branży muzycznej aż do 2017 roku, jej ostatnie lata naznaczone były walką z chorobą. Jej śmierć w 2018 roku była wielką stratą dla świata muzyki, wywołując falę smutku i hołdów na całym świecie. Uroczystości pogrzebowe miały charakter państwowy, podkreślając jej znaczenie dla narodu.

Przyczyna śmierci

Aretha Franklin zmarła w swoim domu w Detroit. Bezpośrednią przyczyną jej śmierci był zaawansowany nowotwór trzustki (neuroendocrine tumor), z którym zmagała się w ostatnich latach życia. Mimo choroby, artystka do końca zachowała determinację i siłę, choć jej stan zdrowia znacząco pogarszał się w tym okresie.

Żałoba i uroczystości pogrzebowe

Śmierć Arethy Franklin w sierpniu 2018 roku wywołała falę żałoby na całym świecie. Jej odejście było odczuwane jako ogromna strata dla muzyki i kultury. Uroczystości pogrzebowe w Detroit miały charakter państwowy i zgromadziły liczne osobistości ze świata polityki, kultury i muzyki, oddając hołd „Królowej Soul”. Jej pogrzeb był wydarzeniem o ogromnym znaczeniu symbolicznym, podkreślającym jej dziedzictwo i wpływ na społeczeństwo.

Ciekawostki z życia Aretha Franklin

Życie i kariera Arethy Franklin obfitowały w fascynujące historie i anegdoty, które rzucają światło na jej niezwykłą osobowość i drogę artystyczną. Od nadania jej królewskiego tytułu po bliskie relacje z ikonami swoich czasów, jej biografia jest pełna barwnych szczegółów.

Pochodzenie tytułu „Królowej Soul”

Tytuł „Królowej Soul” (Queen of Soul) nie był jedynie marketingowym chwytem, lecz został jej nadany oficjalnie w latach 60. XX wieku. Podczas jednego z występów w Regal Theater w Chicago, prezenter radiowy Pervis Spann symbolicznie nałożył koronę na jej głowę, oficjalnie ogłaszając ją „Królową Soul”. Ten moment ugruntował jej pozycję jako niekwestionowanej liderki gatunku i symbolu muzyki soul.

Znajomości ojca Arethy

Dom Franklinów w Memphis i później w Detroit był miejscem, które odwiedzały największe postacie tamtych czasów. Ojciec Arethy, C. L. Franklin, przyjaźnił się z czołowymi artystami i liderami społecznymi, takimi jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke. Ich regularne wizyty w domu Franklinów z pewnością miały wpływ na młode pokolenie Arethy, nasiąkającej atmosferą muzyki, sztuki i walki o prawa obywatelskie.

Wczesne wyzwania zawodowe

Mimo ogromnego sukcesu finansowego, który zaczął się kształtować już w połowie lat 60. (kiedy to Aretha zarabiała już 100 000 dolarów rocznie), początkowo zmagała się z brakiem zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia. Firma ta nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni i potencjału, co stanowiło znaczącą przeszkodę w jej wczesnej karierze. Dopiero przejście do Atlantic Records pozwoliło jej na uwolnienie pełni swojego talentu i osiągnięcie zasłużonego statusu gwiazdy.

Najważniejsze nagrania i albumy

Dyskografia Arethy Franklin jest bogata i obejmuje wiele przełomowych wydawnictw, które zdefiniowały gatunek soul i wpłynęły na kolejne pokolenia artystów. Jej albumy i single to kamienie milowe w historii muzyki popularnej.

Kluczowe albumy

• „Songs of Faith” (1956) – debiutancki album z muzyką gospel.
• „I Never Loved a Man the Way I Love You” (1967) – album, który zwiastował przełom w karierze i zawierał hit „Respect”.
• „Lady Soul” (1968) – kolejny przełomowy album z Atlantic Records.
• „Jump to It” (1982) – album, który ożywił karierę w latach 80.
• „Who’s Zoomin’ Who?” (1985) – album zawierający przebój „Freeway of Love”.

Największe przeboje

• „Respect”
• „Natural Woman”
• „Chain of Fools”
• „Say a Little Prayer”
• „Freeway of Love”
• „I Knew You Were Waiting (For Me)” (duet z George’em Michaelem)

Aretha Franklin w świecie filmu

Udział Arethy Franklin w filmie „The Blues Brothers” z 1980 roku stanowił ważne wydarzenie w jej karierze, ukazując jej talent aktorski i sceniczną charyzmę poza kontekstem muzycznym.

„The Blues Brothers”

W kultowej komedii muzycznej „The Blues Brothers” Aretha Franklin wcieliła się w rolę właścicielki restauracji. Jej wykonanie utworu „Think” podczas sceny w lokalu stało się jednym z najbardziej niezapomnianych i ikonicznych momentów filmu, prezentując jej potężny głos i siłę sceniczną w nowym kontekście.

Dziedzictwo i wpływ

Aretha Franklin pozostawiła po sobie trwałe dziedzictwo, które wykracza poza muzykę. Jej wpływ na kulturę, prawa obywatelskie i pozycję kobiet jest nieoceniony.

Warto wiedzieć: Aretha Franklin została dwukrotnie sklasyfikowana przez magazyn „Rolling Stone” jako największa piosenkarka wszech czasów, co podkreśla jej bezprecedensowy wpływ na historię muzyki.

Jej głos i przesłanie nadal inspirują kolejne pokolenia artystów i aktywistów. Jest symbolem siły, niezależności i walki o sprawiedliwość społeczną.

Podsumowanie życia Arethy Franklin

Aretha Franklin, urodzona 25 marca 1942 roku, zmarła 16 sierpnia 2018 roku, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które na zawsze zmieniło oblicze muzyki i kultury. Jako „Królowa Soul”, jej głos był potężnym narzędziem ekspresji, inspirując miliony i stając się hymnem dla ruchów na rzecz równości. Jej osiągnięcia, w tym 18 nagród Grammy i wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame, świadczą o jej niezrównanym wkładzie w świat sztuki, a jej wpływ jako aktywistki pozostaje inspiracją po dziś dzień.

Podsumowując, Aretha Franklin była nie tylko głosem pokolenia, ale także symbolem siły i niezłomności w walce o prawa obywatelskie, przypominając nam o mocy sztuki w kształtowaniu społeczeństwa. Jej niepowtarzalna barwa głosu i emocjonalne interpretacje nadal rezonują w sercach słuchaczy na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aretha_Franklin