Pizarro: Konkwistador, który podbił Imperium Inków (1541)

Francisco Pizarro, urodzony około 16 marca 1478 roku w Trujillo w Estremadurze, był hiszpańskim konkwistadorem, który zapisał się w historii jako zdobywca Imperium Inków. Mimo że przez całe życie pozostał analfabetą, jego determinacja i strategiczne zdolności pozwoliły mu na zdobycie ogromnego bogactwa i władzy w Nowym Świecie. Na 10 listopada 2023 roku Francisco Pizarro miałby 545 lat. Wraz z partnerką Inés Huaylas Yupanqui miał córkę Franciscę Pizarro Yupanqui, co było elementem polityki wiązania się z lokalnymi elitami. Jego śmierć w wyniku zamachu 26 czerwca 1541 roku w Limie zakończyła burzliwe życie jednego z najważniejszych hiszpańskich zdobywców.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: ok. 63 lata w momencie śmierci
• Żona/Mąż: Nieformalny związek z Inés Huaylas Yupanqui
• Dzieci: Francisca Pizarro Yupanqui
• Zawód: Konkwistador, gubernator
• Główne osiągnięcie: Podbój Imperium Inków

Francisco Pizarro: Od skromnych początków do podboju Imperium Inków

Francisco Pizarro urodził się jako nieślubny syn pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro oraz Franciski González, kobiety o skromnym statusie materialnym, w Trujillo w dzisiejszej Estremadurze. Dokładna data jego urodzenia nie jest pewna, przyjmuje się, że nastąpiło to około 16 marca 1478 roku, co oznacza, że w momencie śmierci w 1541 roku miał około 63 lata. Dorastając w biednej rodzinie i pozbawiony formalnego wykształcenia, Pizarro pozostał analfabetą przez całe swoje życie. Mimo to, nie przeszkodziło mu to w osiągnięciu wysokich funkcji administracyjnych i zdobyciu wielkiego wpływu. Wśród rdzennej ludności i swoich zwolenników znany był pod przydomkami „Apu”, oznaczającym „wodza” lub „szefa”, oraz „Machu Capitan”, co w języku keczua oznacza „Starego Kapitana”. Jego powiązania rodzinne obejmowały pokrewieństwo z Hernánem Cortésem, słynnym zdobywcą Meksyku, jako kuzyn drugiego stopnia.

Życie osobiste i rodzina

Rodzina i związki

Życie osobiste Francisco Pizarro było ściśle powiązane z jego karierą konkwistadora. Wyprawom towarzyszyli mu liczni bracia, co podkreślało znaczenie rodziny w ekspedycjach ku podbojowi Nowego Świata. Wyprawy te obejmowały jego rodzony brat Francisco Martín de Alcántara, a także przyrodni bracia ze strony ojca – Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro. Kluczowym elementem polityki wiązania się z lokalnymi elitami inkaskimi był jego związek z Inés Huaylas Yupanqui (Quispe Sisa). Z Inés miał córkę, Franciscę Pizarro Yupanqui, co stanowiło ważny element konsolidacji władzy i integracji z podbitymi ziemiami. Mimo tych powiązań, życie Pizarro zakończyło się brutalnie – 26 czerwca 1541 roku w Limie padł ofiarą zamachu przeprowadzonego przez zwolenników Diego de Almagro, co było kulminacją walk o wpływy polityczne.

Droga do potęgi: Kariera i podboje Francisco Pizarro

Początki w Nowym Świecie i odkrycia

Francisco Pizarro rozpoczął swoją przygodę w Nowym Świecie 10 listopada 1509 roku, wypływając z Hiszpanii w ekspedycji Alonso de Ojedy do Urabá. Jego wczesna kariera obejmowała ważne wydarzenia, które ukształtowały jego przyszłe działania. W 1513 roku towarzyszył Vasco Núñezowi de Balboa w historycznym przejściu przez Przesmyk Panamski, stając się jednym z pierwszych Europejczyków, którzy ujrzeli Ocean Spokojny. Te wczesne doświadczenia pozwoliły mu na zdobycie wiedzy o regionie i jego potencjale.

Kariera polityczna w Panamie

Po powrocie do Panamy, Pizarro szybko awansował w lokalnej hierarchii. W latach 1519–1523 pełnił prestiżowe funkcje burmistrza (Alcalde) oraz sędziego nowo założonego miasta Panama. W tym okresie odegrał również kluczową rolę w aresztowaniu swojego dawnego dowódcy, Vasco Núñeza de Balboa, na zlecenie gubernatora Dávili. To wydarzenie doprowadziło do egzekucji Balboa przez ścięcie w styczniu 1519 roku, co świadczyło o rosnącej sile i bezwzględności Pizarro w dążeniu do celu. Jego działalność w Panamie stanowiła ważny etap przygotowawczy do jego największego przedsięwzięcia – podboju Peru.

Partnerstwo i przygotowania do podboju Peru

Kluczowym momentem w karierze Pizarro było zawarcie w 1524 roku ustnego porozumienia z księdzem Hernando de Luque i żołnierzem Diego de Almagro. Ta spółka, znana jako „Empresa del Levante”, miała na celu podbój bogatych ziem na południu. Partnerstwo to, choć oparte na ustnych ustaleniach, okazało się fundamentem dla przyszłego podboju Imperium Inków. W trakcie drugiej wyprawy, Pizarro wykazał się niezwykłą determinacją, kreśląc linię na piasku i deklarując, że po jednej stronie jest bogate Peru, a po drugiej biedna Panama. Tylko 13 ludzi zdecydowało się pozostać z nim w tej ryzykowniejszej, ale potencjalnie bardziej dochodowej drodze. To wydarzenie, znane jako „Słynna Trzynastka” (Los trece de la fama), symbolizuje odwagę i zarazem bezwzględność Pizarro w dążeniu do celu. W tym samym roku, Pizarro rozpoczął przygotowania do swojej drugiej wyprawy, która miała doprowadzić go do celu.

Kapitulacja z Toledo i legitymizacja podboju

Aby uzyskać oficjalne poparcie dla swoich planów, Pizarro udał się do Hiszpanii. Tam, 6 lipca 1529 roku, królowa Izabela podpisała Kapitulację z Toledo. Dokument ten nadawał Pizarro tytuły gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii, legitymizując jego przyszłe działania jako przedstawiciela Korony Hiszpańskiej. Ta formalna zgoda pozwoliła mu na mobilizację większych sił i zasobów do realizacji podboju Imperium Inków, które wówczas znajdowało się w stanie wojny domowej. Korona Hiszpańska, reprezentowana przez cesarza Karola V, wyznaczyła Pizarro na gubernatora Peru i dała mu 180 ludzi oraz 3 statki, co stanowiło podstawę dla dalszych ekspansywnych działań.

Bitwa pod Cajamarcą i pojmanie Atahualpy

W listopadzie 1532 roku Francisco Pizarro stanął w obliczu najważniejszego wyzwania swojej kariery – spotkania z inkaskim cesarzem Atahualpą w bitwie pod Cajamarcą. Wykorzystując podstęp i przewagę ogniową swoich wojsk, Pizarro schwytał Atahualpę. Mimo że władca Inków, by odzyskać wolność, zgodził się na wypełnienie pokoju ogromnym okupem w złocie i srebrze, Pizarro podjął decyzję o jego egzekucji. W lipcu 1533 roku Atahualpa został stracony, co otworzyło Hiszpanom drogę do dalszego umacniania swojej władzy nad państwem Inków. W tym samym roku, Pizarro zdobył resztki sił Atahualpy i przejął kontrolę nad Cuzco.

Zdobycie stolicy Inków i założenie Limy

Po pojmaniu i egzekucji Atahualpy, droga do stolicy Inków, Cuzco, stała otworem. Po jej zdobyciu, Francisco Pizarro założył 18 stycznia 1535 roku miasto Lima, nazwane „Miastem Królów” (Ciudad de los Reyes). Lima szybko stała się nową stolicą hiszpańskiego Peru i centrum administracyjnym hiszpańskiego imperium w Ameryce Południowej. Założenie Limy było strategicznym posunięciem, które umocniło hiszpańską obecność i umożliwiło dalszą kolonizację regionu. Warto wiedzieć, że w tym samym roku, Pizarro wysłał Hernanda de Soto, który dotarł do Rio Santa w Peru.

Nagrody i osiągnięcia Francisco Pizarro

Uznanie korony i tytuły

Działalność Francisco Pizarro została doceniona przez hiszpańską monarchię. Został uhonorowany członkostwem w prestiżowym zakonie rycerskim Santiago (KOS). Od 26 lipca 1529 roku, aż do dnia swojej śmierci w 1541 roku, sprawował urząd pierwszego gubernatora Nowej Kastylii oraz kapitana generalnego, co potwierdzało jego wysoką pozycję w strukturach kolonialnych. Te tytuły i nagrody były formalnym potwierdzeniem jego roli jako kluczowej postaci w podboju Peru.

Pierwszy kontakt z fauną Peru

Podczas swoich wypraw Francisco Pizarro jako jeden z pierwszych Europejczyków miał okazję zobaczyć peruwiańskie lamy. W swoich relacjach opisywał je jako „małe wielbłądy”, co świadczy o jego fascynacji i jednocześnie o braku wcześniejszej wiedzy na temat tych unikalnych zwierząt Ameryki Południowej. Ten drobny szczegół dodaje ludzkiego wymiaru postaci konkwistadora.

Kontrowersje i konflikty

Postać Francisco Pizarro jest nierozerwalnie związana z licznymi kontrowersjami. Jednym z najbardziej bulwersujących czynów było stracenie cesarza Atahualpy. Mimo że władca Inków wypełnił żądanie wypełnienia pokoju złotem, Pizarro postawił mu zarzuty kryminalne, co jest powszechnie oceniane jako akt zdrady i okrucieństwa. Kolejnym źródłem konfliktów był podział łupów wynikający z Kapitulacji z Toledo, który doprowadził do krwawej wojny domowej między konkwistadorami, w tym między Pizarro a jego dawnym partnerem, Diego de Almagro. Wojna ta stała się bezpośrednią przyczyną śmierci obu liderów.

Ciekawostki z życia Francisco Pizarro

Tłumacze i pałac

Podczas swoich wypraw Francisco Pizarro korzystał z pomocy dwóch peruwiańskich chłopców, których nauczył hiszpańskiego. Jednym z nich był Felipillo, który stał się kluczowym tłumaczem wyprawy, odgrywając istotną rolę w komunikacji między Hiszpanami a Inkami. O bogactwie zdobytym dzięki podbojowi Peru świadczy monumentalny Pałac Podboju (Palace of the Conquest), wzniesiony przez rodzinę Pizarro w ich rodzinnym Trujillo w Hiszpanii, który do dziś stanowi świadectwo ich potęgi.

Wojskowa przeszłość i pierwsze osady

Zanim Francisco Pizarro stał się sławnym konkwistadorem, przez wiele lat służył w armii hiszpańskiej w latach 1496–1541, biorąc udział w licznych bitwach. To doświadczenie wojskowe z pewnością przyczyniło się do jego późniejszych sukcesów w podboju. Jednym z pierwszych znaczących osiągnięć na terenie Peru było założenie San Miguel de Piura w maju 1532 roku. Była to pierwsza stała hiszpańska osada na tym obszarze, stanowiąca ważny przyczółek dla dalszych działań.

Chronologia kariery Francisco Pizarro

Nagrody i wyróżnienia Francisco Pizarro

Francisco Pizarro, mimo analfabetyzmu, stał się jednym z najpotężniejszych konkwistadorów, prowadząc do upadku Imperium Inków i zakładając stolicę Peru, Limę. Jego dziedzictwo, choć naznaczone brutalnością, jest świadectwem niezwykłej determinacji, która pozwoliła mu na osiągnięcie szczytów władzy, pozostawiając trwały ślad w historii Ameryki Południowej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro