Jane Fonda: Ikona kina, aktywistka, inspiracja. Biografia legendy.

Jane Seymour Fonda, urodzona 21 grudnia 1937 roku, to wybitna amerykańska aktorka, aktywistka polityczna i była modelka. Na styczeń 2026 roku przypada jej 88. urodziny, co czyni ją postacią o niezwykle bogatym i długim dorobku. Znana z wielokrotnie nagradzanej kariery filmowej, która przyniosła jej dwa Oscary, Fonda jest jednocześnie ikoną zaangażowania społecznego, od lat 70. aktywnie działając na rzecz pokoju i praw człowieka. Jako córka legendarnego aktora Henry’ego Fondy, odziedziczyła talent, który pozwolił jej stać się jedną z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych kobiet w historii Hollywood.

Jej życie to nie tylko blask fleszy i ekranowe kreacje, ale także determinacja w walce o lepszy świat i nieustanne poszukiwanie nowych form wyrazu, zarówno na scenie, jak i poza nią. W wieku 88 lat nadal pozostaje aktywną i inspirującą postacią, której głos ma znaczenie w debatach społecznych i kulturalnych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 88 lat (na styczeń 2026)
• Żona/Mąż: Trzykrotnie zamężna (Roger Vadim, Tom Hayden, Ted Turner)
• Dzieci: Troje dzieci (w tym aktor Troy Garity)
• Zawód: Aktorka, aktywistka, była modelka
• Główne osiągnięcie: Dwa Oscary dla najlepszej aktorki, ikona aktywizmu społecznego

Podstawowe informacje o Jane Fondzie

Jane Seymour Fonda przyszła na świat 21 grudnia 1937 roku w Doctors Hospital na Manhattanie w Nowym Jorku. Jej rodzicami byli ceniony amerykański aktor Henry Fonda oraz kanadyjska socjeta Frances Ford Seymour. Imię Jane otrzymała na cześć Jane Seymour, trzeciej żony króla Henryka VIII, z którą była dalekowzrocznie spokrewniona ze strony matki. Przez pierwsze cztery lata szkoły podstawowej nosiła przydomek „Lady”. Nazwisko Fonda, według przekazów jej ojca, wywodzi się od włoskiego przodka, który wyemigrował do Holandii w XVI wieku, a następnie jego potomkowie przenieśli się do Nowego Jorku około 1650 roku.

Rodzina i życie prywatne Jane Fondy

Życie osobiste Jane Fondy było naznaczone zarówno sukcesami, jak i trudnymi doświadczeniami. Tragedią naznaczona była jej młodość – jej matka, Frances Ford Seymour, zmarła śmiercią samobójczą w 1950 roku, gdy Jane miała zaledwie 12 lat. Wydarzenie to miało miejsce podczas leczenia kobiety w szpitalu psychiatrycznym Craig House w Beacon w stanie Nowy Jork. Ojciec aktorki, Henry Fonda, w tym samym roku poślubił Susan Blanchard, kobietę o 23 lata młodszą od siebie, jednak to małżeństwo zakończyło się rozwodem.

Jane Fonda miała brata, Petera Fondę, który również odnosił sukcesy w świecie filmu, a także przyrodnią siostrę ze strony matki, Frances de Villers Brokaw, znaną jako „Pan”. Aktorka była trzykrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był reżyser Roger Vadim, z którym ślub wzięła w 1965 roku, a rozwiodła się w 1973 roku. Drugim mężem był aktywista Tom Hayden; ich małżeństwo trwało od 1973 do 1990 roku. Trzecim i ostatnim mężem był potentat medialny Ted Turner; ślub odbył się w 1991 roku, a rozwód w 2001 roku.

Jane Fonda jest matką trojga dzieci. Wśród nich znajduje się aktor Troy Garity. Mary Williams została adoptowana przez aktorkę w sposób nieformalny (de facto). Siostrzenicą Jane Fondy jest również aktorka Bridget Fonda.

Kariera zawodowa Jane Fondy

Zanim wkroczyła na ścieżkę kariery aktorskiej, Jane Fonda próbowała swoich sił jako modelka, dwukrotnie pojawiając się na okładce prestiżowego magazynu „Vogue”, co stanowiło wyraz jej wczesnego sukcesu w świecie mody. Jej zainteresowanie sztuką zaczęło rozwijać się w 1954 roku, kiedy to wystąpiła wraz ze swoim ojcem, Henrym Fondą, w charytatywnym przedstawieniu „The Country Girl” w Omaha Community Playhouse. Prawdziwym przełomem w jej życiu okazało się spotkanie z Lee Strasbergiem w 1958 roku w Actors Studio. Strasberg dostrzegł w niej prawdziwy talent, co skłoniło ją do całkowitego poświęcenia się aktorstwu.

Debiut na Broadwayu miał miejsce w 1960 roku w sztuce „There Was a Little Girl”, za którą otrzymała nominację do nagrody Tony. W tym samym roku zaliczyła również swój debiut kinowy w komedii romantycznej „Tall Story”. Rok 1964 przyniósł jej występ we francuskim filmie „Circle of Love”, dzięki czemu stała się jedną z pierwszych amerykańskich gwiazd, które odważyły się na sceny nagości w zagranicznej produkcji. W swojej karierze odrzuciła kilka znaczących ról, w tym kultową rolę Lary w filmie „Doktor Żywago”, argumentując to niechęcią do wyjazdu na dziewięciomiesięczny plan zdjęciowy. Zrezygnowała również z głównych ról w filmach „Dziecko Rosemary” i „Bonnie i Clyde”.

Status symbolu seksu zyskała dzięki tytułowej roli w filmie science-fiction „Barbarella” z 1968 roku, który wyreżyserował jej ówczesny mąż, Roger Vadim. Po serii sukcesów w latach 70. i 80., wycofała się z aktorstwa w 1991 roku, po ślubie z Tedem Turnerem. Na ekrany powróciła dopiero w 2005 roku w hicie „Sposób na teściową”. W latach 2015–2022 odnosiła znaczące sukcesy w serialu komediowym Netflixa „Grace i Frankie”, gdzie grała u boku Lily Tomlin, zdobywając za tę rolę nominację do nagrody Emmy. Jej kariera na scenie teatralnej obejmuje również powrót na Broadway w 2009 roku w sztuce „33 Variations”, po 46 latach nieobecności, za co natychmiast otrzymała nominację do nagrody Tony.

Kluczowe role

• „Klute” (1971)
• „Powrót do domu” (1978)
• „Barbarella” (1968)
• „Czyż nie dobija się koni?” (1969)
• „Sposób na teściową” (2005)
• „Grace i Frankie” (serial, 2015–2022)

Osiągnięcia i nagrody

Jane Fonda jest dwukrotną laureatką Oscara dla najlepszej aktorki. Pierwszą statuetkę zdobyła w 1971 roku za przejmującą rolę prostytutki Bree Daniels w thrillerze „Klute”. Drugiego Oscara otrzymała w 1978 roku za rolę w dramacie wojennym „Powrót do domu”. W swojej bogatej kolekcji posiada siedem Złotych Globów, w tym prestiżową nagrodę Cecil B. DeMille Award, przyznaną w 2021 roku za całokształt twórczości. Została również uhonorowana licznymi wyróżnieniami za całokształt dorobku życia, w tym Honorową Złotą Palmą w Cannes (2007), AFI Life Achievement Award (2014), Złotym Lwem za całokształt (2017) oraz Screen Actors Guild Life Achievement Award (2025).

Za swoją rolę w filmie „Czyż nie dobija się koni?” z 1969 roku otrzymała nagrodę New York Film Critics Circle, a także swoją pierwszą z siedmiu nominacji do Oscara. W 1984 roku zdobyła nagrodę Primetime Emmy dla najlepszej aktorki w miniserialu lub filmie telewizyjnym za poruszający występ w produkcji „The Dollmaker”. Jej wszechstronność i talent zostały docenione również przez krytyków, którzy w 1963 roku uznali ją za „Najgorszą Aktorkę Roku” za rolę w filmie „Raport Chapmana”, co stanowiło ciekawy kontrast do późniejszych zachwytów krytyków.

Tabela nagród i wyróżnień

Filantropia, aktywizm i osobowość

Od czasów wojny w Wietnamie Jane Fonda jest znana jako zaangażowana aktywistka polityczna. W 1972 roku odwiedziła Hanoi, gdzie została sfotografowana na północnowietnamskim dziale przeciwlotniczym, co przyniosło jej kontrowersyjny przydomek „Hanoi Jane”. Jest zdeklarowaną feministką i działaczką na rzecz ochrony środowiska. W 2005 roku współzałożyła Women’s Media Center, organizację mającą na celu zwiększenie widoczności kobiet w mediach. W 1984 roku była współtwórczynią Hollywood Women’s Political Committee, aktywnie angażując się w procesy polityczne i społeczne w USA.

Konsekwentnie wspierała ruchy Native Americans (rdzennych Amerykanów), społeczność LGBTQ+, a także protestowała przeciwko wojnie w Iraku i przemocy wobec kobiet. W 2005 roku opublikowała swoją autobiografię „My Life So Far”, która stała się ważnym elementem jej działalności publicznej i edukacyjnej. Jej zaangażowanie w sprawy społeczne i polityczne jest równie istotnym elementem jej dziedzictwa, co kariera aktorska.

Warto wiedzieć: Wizyta w Hanoi w 1972 roku wywołała ogromny skandal w USA. Po latach wyrażała żal z powodu niektórych okoliczności tej podróży, jednak nie wycofała się ze swoich antywojennych przekonań.

Sport, fitness i hobby

Pasja do ruchu i aktywności fizycznej ujawniła się w Jane Fondzie już w młodym wieku. W wieku 15 lat pracowała jako instruktorka tańca w Fire Island Pines w stanie Nowy Jork. Jednak to w 1982 roku zapoczątkowała prawdziwą rewolucję fitness, wydając kasetę wideo „Jane Fonda’s Workout”. Nagranie to stało się najlepiej sprzedającym się filmem VHS w historii. W ciągu 13 lat wydała łącznie 22 filmy z ćwiczeniami, które sprzedały się w nakładzie ponad 17 milionów egzemplarzy. Po długiej przerwie, w latach 2009–2012, wydała kolejnych pięć zestawów treningowych, kontynuując swoje zaangażowanie w promowanie zdrowego stylu życia.

Kontrowersje i skandale

Kariera Jane Fondy nie była pozbawiona kontrowersji. W 1963 roku została uznana za „Najgorszą Aktorkę Roku” przez „Harvard Lampoon” za rolę w filmie „Raport Chapmana”, co stanowiło znaczący kontrast z późniejszymi zachwytami krytyków nad jej talentem. W 1966 roku pozwała magazyn „Playboy” za opublikowanie bez jej zgody zdjęć zrobionych przez paparazzi na planie filmu „The Game Is Over”. Największy skandal wywołała jej wizyta w Hanoi w 1972 roku podczas wojny w Wietnamie. Po latach wyrażała żal z powodu niektórych okoliczności tej podróży, jednak nie wycofała się ze swoich antywojennych przekonań. W 1970 roku została aresztowana, co stało się jednym z ikonicznych momentów jej działalności aktywistycznej w erze kontrkultury.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Po porzuceniu studiów w Vassar College, Jane Fonda wyjechała na sześć miesięcy do Paryża, aby studiować sztukę, zanim ostatecznie zdecydowała się na karierę aktorską w USA. Przygotowując się do roli w filmie „Klute”, przeprowadzała dogłębne wywiady z prawdziwymi prostytutkami i madammami, aby jak najlepiej zrozumieć psychikę swojej postaci. Jej oficjalna strona internetowa, janefonda.com, stanowi platformę, na której dzieli się informacjami o swojej pracy i aktywizmie. Oprócz korzeni włoskich i holenderskich, posiada również pochodzenie angielskie, francuskie oraz szkockie. W latach 2009–2017 pozostawała w nieformalnym związku z Richardem Perrym. Siostrzenicą ze strony przyrodniej siostry jest Pilar Corrias, właścicielka galerii sztuki w Londynie. Jej pełne imię i nazwisko to Jane Seymour Fonda, jednak po ślubie z pierwszym mężem używała również nazwiska Jane Seymour Plemiannikov.

Jane Seymour Fonda to postać, która na trwałe zapisała się w historii kina i aktywizmu, udowadniając, że można łączyć wielki sukces zawodowy z głębokim zaangażowaniem społecznym. Jej życie i twórczość stanowią inspirację do pielęgnowania pasji i działania na rzecz ważnych spraw, co czyni ją niezapomnianą ikoną XX i XXI wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Fonda