Thomas Jefferson, jeden z Ojców Założycieli Stanów Zjednoczonych, to postać o niezwykłej wszechstronności – prawnik, mąż stanu, architekt, filozof i trzeci prezydent tego kraju. Urodzony 13 kwietnia 1743 roku, w 2024 roku obchodziłby 281. urodziny. Jego życie naznaczone było głęboką tragedią osobistą, jaką była śmierć ukochanej żony Marthy, której przez lata dochował się przysięgi o ponownym ożenku.
Thomas Jefferson zmarł 4 lipca 1826 roku w swojej posiadłości Monticello w Wirginii, w wieku 83 lat. Jego śmierć przypadła dokładnie w 50. rocznicę ratyfikacji Deklaracji Niepodległości, dokumentu, którego był głównym autorem. Jego życie i dokonania nierozerwalnie wiążą się z kształtowaniem się narodu amerykańskiego, a jego dziedzictwo intelektualne i polityczne wciąż stanowi inspirację. Słowa o naturalnym prawie do wolności, które sam zapisał, stały się filarem amerykańskiej państwowości. Jego prezydentura, choć pełna wyzwań, przyniosła znaczące zmiany terytorialne i polityczne, a zaangażowanie w rozwój edukacji i sztuki ugruntowało jego pozycję jako wszechstronnego myśliciela i działacza.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 2024 rok miałby 281 lat.
- Żona/Mąż: Martha Wayles Skelton
- Dzieci: Dwie córki z Marthą (Martha i Mary) dożyły wieku dorosłego; potencjalnie do sześciorga dzieci z Sally Hemings.
- Zawód: Prawnik, polityk, filozof, architekt, prezydent Stanów Zjednoczonych.
- Główne osiągnięcie: Główny autor Deklaracji Niepodległości, trzeci prezydent USA, który dokonał zakupu Luizjany.
Thomas Jefferson: Biografia Ojca Założyciela i Trzeciego Prezydenta Stanów Zjednoczonych
Thomas Jefferson urodził się 13 kwietnia 1743 roku w Shadwell Plantation w Kolonii Wirginia. Był amerykańskim Ojcem Założycielem, który zapisał się w historii jako główny autor Deklaracji Niepodległości oraz trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych. Jego ojcem był Peter Jefferson, plantator i geodeta, który mimo braku formalnego wykształcenia zadbał o edukację syna. Matką Jeffersona była Jane Randolph. Jefferson był wysoki mężczyzna (ok. 188 cm) o rudawych włosach i niezbyt pewnym siebie usposobieniu podczas publicznych wystąpień.
Wykształcenie i Wczesne Lata
W 1761 roku Thomas Jefferson rozpoczął studia w College of William & Mary, gdzie zgłębiał matematykę i filozofię, stykając się z ideami brytyjskich empiryków, takich jak John Locke i Isaac Newton. Już w swoim drugim roku studiów narzucił sobie rygor nauki przez piętnaście godzin dziennie, radykalnie zmieniając swoje podejście po pierwszym, bardziej hulaszczym roku. Od dziewiątego roku życia studiował świat przyrody, znał łacinę, grekę i francuski, a także interesował się astronomią, rolnictwem i filologią. Od 15. roku życia prowadził specjalne zeszyty, tzw. Commonplace Books, w których zapisywał cytaty literackie, notatki prawne i filozoficzne. Podczas studiów był członkiem Flat Hat Club – najstarszego tajnego stowarzyszenia w USA.
Przynależność Partyjna i Ideologia
Thomas Jefferson był współzałożycielem i liderem Partii Demokratyczno-Republikańskiej, którą zorganizował w 1792 roku wraz z Jamesem Madisonem. Wierzył, że idealne społeczeństwo amerykańskie powinno opierać się na niezależnych rolnikach, a nie na wielkim przemyśle. Był zwolennikiem rozdziału kościoła od państwa i stworzył własną wersję Nowego Testamentu, tzw. Biblię Jeffersona, usuwając z niej elementy nadprzyrodzone. Jego idee dotyczące praw człowieka i demokracji wywarły wpływ na liczne ruchy rewolucyjne i demokratyczne na całym świecie.
Rodzina i Życie Prywatne Thomasa Jeffersona
Rodzice i Pochodzenie Rodzinne
Ojcem Thomasa Jeffersona był Peter Jefferson, plantator i geodeta, który mimo braku formalnego wykształcenia zadbał o edukację syna. Matką Jeffersona była Jane Randolph. W wieku 14 lat, po śmierci ojca, Thomas Jefferson odziedziczył około 5000 akrów ziemi, na której później wybudował swoją słynną posiadłość Monticello.
Małżeństwo z Marthą Wayles Skelton
1 stycznia 1772 roku Thomas Jefferson poślubił swoją trzecią kuzynkę, 23-letnią wdowę Marthę Wayles Skelton. Para dzieliła pasję do muzyki – Martha grała na pianinie, a Thomas na skrzypcach. W ciągu dziesięciu lat małżeństwa doczekali się sześciorga dzieci, jednak tylko Martha i Mary dożyły wieku dorosłego. Na łożu śmierci Martha poprosiła Jeffersona, aby nigdy więcej się nie żenił. Jefferson dotrzymał tej obietnicy i nigdy nie wstąpił ponownie w związek małżeński.
Dzieci Thomasa i Marthy Jeffersonów
W ciągu dziesięciu lat małżeństwa z Marthą Wayles Skelton, Thomas Jefferson doczekał się sześciorga dzieci. Niestety, tylko dwie córki, Martha i Mary, dożyły wieku dorosłego. Po śmierci żony w 1782 roku, Jefferson był tak zrozpaczony, że przez trzy tygodnie nieustannie przemierzał swój pokój, a później odbywał długie, samotne przejażdżki konne.
Relacja z Sally Hemings
Artykuł wspomina, że Thomas Jefferson mógł mieć do sześciorga dzieci ze swoją niewolnicą Sally Hemings. Informacja ta jest przedmiotem różnych interpretacji historycznych. Warto zaznaczyć, że Jefferson podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych w 1807 roku.
Kariera Polityczna i Publiczna Thomasa Jeffersona
Wczesna Działalność Ustawodawcza i Prawnicza
W 1767 roku Thomas Jefferson został przyjęty do palestry w Wirginii. W samym tylko 1767 roku przyjął 68 spraw przed Sądem Generalnym Wirginii. Jako prawnik podjął się prowadzenia spraw siedmiu osób poszukujących wolności, argumentując, że każdy człowiek rodzi się z prawem do własnej osoby. Jako członek legislatury Wirginii dążył do zniesienia feudalnych przywilejów oraz napisał projekt ustawy o wolności religijnej. Podpisując Deklarację Niepodległości, Jefferson miał pełną świadomość, że popełnia zdradę stanu wobec Korony Brytyjskiej, co było karane śmiercią.
Gubernator Wirginii
W latach 1779–1781 Thomas Jefferson sprawował urząd drugiego gubernatora rewolucyjnej Wirginii. W 1781 roku ledwo uniknął schwytania przez brytyjską kawalerię, która została wysłana do Monticello, by go aresztować.
Minister Stanów Zjednoczonych we Francji
W 1785 roku Thomas Jefferson został mianowany następcą Benjamina Franklina na stanowisku Ministra USA we Francji, gdzie służył do września 1789 roku.
Pierwszy Sekretarz Stanu Stanów Zjednoczonych
W latach 1790–1793 Thomas Jefferson służył jako pierwszy w historii Sekretarz Stanu USA w gabinecie prezydenta George’a Washingtona. W wyniku wyborów prezydenckich w 1796 roku objął urząd drugiego wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych (1797–1801).
Prezydentura Stanów Zjednoczonych
Jako prezydent (1801–1809) Thomas Jefferson dokonał w 1803 roku historycznego zakupu terytorium Luizjany od Francji, co niemal podwoiło wielkość ówczesnych Stanów Zjednoczonych. Podczas swojej prezydencji wysyłał marynarkę przeciwko piratom berberyjskim oraz wprowadził kontrowersyjną ustawę o embargu (Embargo Act) w 1807 roku. Założenie Uniwersytetu Wirginii w 1819 roku uważał za jedno ze swoich najważniejszych osiągnięć życiowych. W 1807 roku podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych. Podczas jego drugiej kadencji doszło do głośnego procesu o zdradę jego byłego wiceprezydenta, Aarona Burra.
Zakup Luizjany
Jednym z najważniejszych osiągnięć prezydentury Thomasa Jeffersona był zakup terytorium Luizjany od Francji w 1803 roku. Transakcja ta niemal podwoiła wielkość ówczesnych Stanów Zjednoczonych, otwierając drogę do ekspansji na zachód i umacniając pozycję USA na arenie międzynarodowej.
Polityka Handlowa i Zagraniczna
Podczas swojej prezydentury Thomas Jefferson wysyłał marynarkę przeciwko piratom berberyjskim, aby chronić amerykańskie interesy handlowe na Morzu Śródziemnym. Wprowadził również kontrowersyjną ustawę o embargu (Embargo Act) w 1807 roku, która miała na celu ukaranie Wielkiej Brytanii i Francji za naruszanie neutralności amerykańskich statków, jednak w rzeczywistości mocno zaszkodziła gospodarce Stanów Zjednoczonych.
Osiągnięcia Naukowe, Intelektualne i Pasje
Bibliofilstwo i Budowanie Bibliotek
Thomas Jefferson był zapalonym bibliofilem, posiadając w ciągu życia trzy duże biblioteki. Słynne są jego słowa skierowane do Johna Adamsa: „Nie mogę żyć bez książek”. Jego drugi księgozbiór, liczący 6487 tomów, sprzedał w 1814 roku rządowi USA za kwotę 23 950 dolarów, aby spłacić wierzycieli i pomóc w odbudowie Biblioteki Kongresu.
Zainteresowania Naukowe i Badawcze
Od dziewiątego roku życia Thomas Jefferson studiował świat przyrody. Znał łacinę, grekę i francuski. Interesował się astronomią, rolnictwem i filologią. Był znany z zamiłowania do wynalazków i ulepszeń technicznych, które wprowadzał w swoim domu w Monticello. W Monticello eksperymentował z setkami odmian warzyw i owoców, sprowadzając nasiona z całego świata.
Wyprawa Lewisa i Clarka
Jako prezydent Thomas Jefferson był głównym inicjatorem i patronem ekspedycji Lewisa i Clarka, która miała na celu zbadanie terenów na zachodzie kontynentu. Ta pionierska wyprawa znacząco poszerzyła wiedzę geograficzną i naukową o Ameryce Północnej.
Działalność na Rzecz Edukacji
Thomas Jefferson uważał edukację powszechną za fundament rządu republikańskiego i zaproponował system publicznej edukacji w Wirginii. Założenie Uniwersytetu Wirginii w 1819 roku uważał za jedno ze swoich najważniejszych osiągnięć życiowych.
Architektura i Projektowanie
Budowa Monticello była życiowym projektem Thomasa Jeffersona. Dom został zaprojektowany w stylu palladiańskim, a Jefferson nazywał architekturę swoim „ulubionym zajęciem”. Oprócz Monticello, zaprojektował również budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia.
Majatek i Finanse Thomasa Jeffersona
Odziedziczony Majątek i Posiadłość Monticello
W wieku 14 lat, po śmierci ojca, Thomas Jefferson odziedziczył około 5000 akrów ziemi, na której później wybudował swoją słynną posiadłość Monticello. Budowa Monticello była jego życiowym projektem. Dom został zaprojektowany w stylu palladiańskim, a Jefferson nazywał architekturę swoim „ulubionym zajęciem”.
Długi i Sprzedaż Biblioteki
W 1814 roku Thomas Jefferson sprzedał swój drugi księgozbiór (6487 tomów) rządowi USA za kwotę 23 950 dolarów, aby spłacić wierzycieli i pomóc w odbudowie Biblioteki Kongresu. Jego spuścizna w postaci tysięcy listów stanowi jedno z najważniejszych źródeł historycznych tamtej epoki.
Kontrowersje i Wyzwania
Zarzut Zdrady Stanu i Ucieczka
Podpisując Deklarację Niepodległości, Thomas Jefferson miał pełną świadomość, że popełnia zdradę stanu wobec Korony Brytyjskiej, co było karane śmiercią. W 1781 roku ledwo uniknął schwytania przez brytyjską kawalerię, która została wysłana do Monticello, by go aresztować.
Stosunek do Niewolnictwa
Choć Thomas Jefferson krytykował handel niewolnikami i pisał o naturalnym prawie do wolności, sam przez całe życie posiadał dużą liczbę niewolników. W 1807 roku podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych. Artykuł wspomina, że Jefferson mógł mieć do sześciorga dzieci ze swoją niewolnicą Sally Hemings, co jest przedmiotem różnych interpretacji historycznych.
Konflikt z Aaronem Burrem
Podczas drugiej kadencji prezydenta Thomasa Jeffersona doszło do głośnego procesu o zdradę jego byłego wiceprezydenta, Aarona Burra.
Ciekawostki i Dziedzictwo Thomasa Jeffersona
Sekretne Stowarzyszenia i Notatniki
Podczas studiów w College of William & Mary, Thomas Jefferson był członkiem Flat Hat Club – najstarszego tajnego stowarzyszenia w USA. Od 15. roku życia prowadził specjalne zeszyty, tzw. Commonplace Books, w których zapisywał cytaty literackie, notatki prawne i filozoficzne.
Data Śmierci i Symbolika
Thomas Jefferson zmarł 4 lipca 1826 roku, tego samego dnia co John Adams, inny Ojciec Założyciel i jego wieloletni rywal oraz przyjaciel. Fakt, że zmarł dokładnie 50 lat po ogłoszeniu niepodległości, był przez współczesnych mu uznawany za znak opatrznościowy.
Innowacyjność i Dziedzictwo Architektoniczne
Thomas Jefferson był znany z zamiłowania do wynalazków i ulepszeń technicznych, które wprowadzał w swoim domu w Monticello. Oprócz Monticello, zaprojektował również budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia. Jego wizja agrarna zakładała, że idealne społeczeństwo amerykańskie powinno opierać się na niezależnych rolnikach, a nie na wielkim przemyśle.
Kluczowe Okresy w Karierze Thomasa Jeffersona
| Okres | Rola/Wydarzenie |
|---|---|
| 1767 | Przyjęcie do palestry w Wirginii |
| 1776 | Główny autor Deklaracji Niepodległości |
| 1779–1781 | Gubernator Wirginii |
| 1785–1789 | Minister USA we Francji |
| 1790–1793 | Pierwszy Sekretarz Stanu USA |
| 1797–1801 | Wiceprezydent USA |
| 1801–1809 | Prezydent USA, Zakup Luizjany (1803) |
| 1819 | Założenie Uniwersytetu Wirginii |
Dzieci Thomasa i Marthy Jeffersonów
- Martha Jefferson
- Mary Jefferson
Warto wiedzieć: Jefferson posiadał także do sześciorga dzieci ze swoją niewolnicą Sally Hemings, co jest przedmiotem dyskusji historycznych.
Thomas Jefferson pozostaje postacią kluczową dla zrozumienia historii Stanów Zjednoczonych, a jego dziedzictwo jako myśliciela, polityka i architekta jest nadal żywe. Pamięć o jego roli jako autora Deklaracji Niepodległości i trzeciego prezydenta jest fundamentalna dla poznania korzeni amerykańskiej demokracji, a jego wkład w rozwój idei wolności i samostanowienia jest nieoceniony.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Z czego zasłynął Thomas Jefferson?
Thomas Jefferson zasłynął przede wszystkim jako główny autor Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Był również trzecim prezydentem USA i odegrał kluczową rolę w ekspansji terytorialnej kraju poprzez zakup Luizjany.
Z czego najbardziej zasłynął Thomas Jefferson?
Najbardziej zasłynął jako autor Deklaracji Niepodległości, dokumentu ogłaszającego niepodległość Stanów Zjednoczonych od Wielkiej Brytanii. Jego słowa o „niezbywalnych prawach” do życia, wolności i dążenia do szczęścia stały się fundamentem amerykańskiej demokracji.
Co zrobił Jefferson?
Jefferson napisał Deklarację Niepodległości, służył jako trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych, a także był autorem wielu innych ważnych dokumentów i inicjatyw, w tym zakupu Luizjany, który podwoił terytorium USA. Był również założycielem Uniwersytetu Wirginia.
Jaką rolę w okresie wojny o niepodległość odegrał Thomas Jefferson?
W okresie wojny o niepodległość Thomas Jefferson odegrał kluczową rolę jako główny autor Deklaracji Niepodległości. Swoim piśmiennictwem i ideami inspirował do walki o wolność i ustanowienia nowego, niepodległego narodu.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson
